lek-przestrzeni

Agorafobia

U podstaw wszystkich fobii leży przesadny, nieuzasadniony lęk, przeżywany w określonych sytuacjach lub w obecności pewnych przedmiotów, obiektywnie niestwarzających zagrożenia. Osoby dotknięte fobią czują niepokój na samą myśl o okolicznościach wywołujących lęk, dlatego zaczynają ich unikać, by nie narażać się na nieprzyjemne doznania.
Z „lęku przed lękiem” starają się zminimalizować prawdopodobieństwo spotkania z przedmiotem swojej fobii. W konsekwencji narzucają sobie ograniczenia i stronią od niektórych aktywności. Jeśli obawiają się węży, mogą zrezygnować wycieczek do lasu i ogrodu zoologicznego, nie dezorganizując swojego codziennego życia. W przypadku agorafobii jest inaczej: unikanie doświadczeń powodujących lęk poważnie zaburza funkcjonowanie chorych, dlatego uznaje się ją z najcięższych postaci fobii.
Objawy
W agorafobii źródłem lęku może być przebywanie na otwartej przestrzeni, ale także w tłumie, w miejscach publicznych czy w środkach transportu. Bywa, że niepokój budzi pozostawanie samemu w domu lub samotne podróżowanie. Jako niebezpieczne odbierane są sytuacje, w których chory mógłby mieć problem z uzyskaniem pomocy lub z natychmiastowym powrotem do domu. Agorafobię rozpoznaje się jedynie wtedy, kiedy chory wyraźnie unika sytuacji wzbudzających lęk. W praktyce, osoba dotknięta tym zaburzeniem, ma trudności z pójściem na zakupy, skorzystaniem z środków komunikacji miejskiej, wybraniem się na koncert czy do kościoła. W skrajnych przypadkach chorzy w ogóle nie wychodzą z domu, popadając w całkowitą zależność od swoich bliskich.
Przyczyny
Przyczyny tego zaburzenia nie zostały w pełni poznane. Większość przypadków agorafobii jest prawdopodobnie następstwem przeżycia napadu paniki. Taki napad zaczyna się od niepokojących doznań fizycznych, jak przyspieszenie rytmu serca, zawroty głowy lub problem ze złapaniem oddechu. Osoba, która ich doświadcza, interpretuje je jako zagrażające: obawia się, że zaraz zemdleje, udusi się, będzie mieć zawał. W wyniku katastroficznej interpretacji i narastającego lęku, objawy z ciała nasilają się, potwierdzając przekonanie, że dzieje się coś poważnego. Ataki panicznego lęku zwykle trwają kilka minut i samoistnie mijają. Choć mogą występować nawet kilkakrotnie w ciągu dnia, część osób doświadczających napadów paniki stara się żyć aktywnie. Pozostali rozwijają tak zwane zachowania zabezpieczające: na przykład, jeśli panika zdarzyła się w sklepie, przestają chodzić na zakupy. Wydaje się, że to właśnie lęk przed powtórnym napadem paniki przyczynia się do rozwoju agorafobii.
Leczenie
Agorafobia jest zaburzeniem, które zwykle ma przewlekły przebieg. Bywa, że utrzymuje się latami, coraz bardziej ograniczając aktywność chorych – a to wtórnie prowadzi do depresji. Podjęcie leczenia w przypadku tej fobii może wydawać się trudne, ale warto zmierzyć się z tym wyzwaniem. Zastosowanie leków przeciwdepresyjnych w połączeniu z psychoterapią wielu osobom pozwala powrócić do pełni zdrowia.

Małgorzata Libman-Sokołowska

Piśmiennictwo:
Berle D, Starcevic V, Hannan A i wsp. Cognitive factors in panic disorder, agoraphobic avoidance and agoraphobia. Behaviour Research and Therapy 2008; 46: 282 – 291.
Michałowski JM, Holas P. Polska adaptacja i walidacja Kwestionariusza Myśli TowarZyszącuch Agorafobii (KMTA) oraz Kwestionariusza Doznań Cielesnych (KDC). Psychiatria Polska 2013; 4: 679 – 689.