bol brzucha

Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną

Nazwa tej grupy zaburzeń psychicznych, zaliczanych do nerwic, pochodzi od greckiego słowa soma, czyli ciało. Niepokojące pacjenta objawy sugerują właśnie chorobę ciała, jednak stan fizyczny organizmu nie odbiega od normy. Podstawowym problemem, wbrew przekonaniu chorego, nie są dysfunkcje narządów.
U podłoża leżą prawdopodobnie trudne, nieprzyjemne emocje – zaburzenia są nietypową manifestacją lęku wywołanego przez obciążenie psychiczne. Wyróżniono kilka rodzajów zaburzeń pod postacią somatyczną; między innymi zaburzenie somatyzacyjne, zaburzenie hipochondryczne, dysfunkcje autonomiczne i uporczywe bóle psychogenne.
Typowa dla zaburzenia somatyzacyjnego jest duża zmienność objawów, na jakie skarży się pacjent. Dolegliwości trwają latami i pochodzą z różnych układów: pokarmowego, krążenia, moczowo-płciowego, a często dotyczą także skóry, mięśni i stawów.
Dla zaburzenia hipochondrycznego charakterystyczne jest trwałe, silne przekonanie o poważnej chorobie lub zmianie kształtu jakiejś części ciała. Pacjent koncentruje na problemie większość swojej uwagi, co znacznie utrudnia codzienne funkcjonowanie.
Dysfunkcje autonomiczne są efektem nadmiernego pobudzenia części układu nerwowego regulującej pracę narządów wewnętrznych. Mogą obejmować takie objawy, jak przyspieszone bicie serca, nadmierna potliwość, suchość w ustach, wypieki, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, problemy z oddychaniem i dyskomfort w klatce piersiowej.
Uporczywy ból psychogenny to silny ból, który utrzymuje się przez wiele miesięcy, jednak nie można go wyjaśnić żadnym procesem zachodzącym w organizmie.
Każde z opisanych zaburzeń wywołuje realne cierpienie i, co warto podkreślić, nie jest symulacją. Chory nie „udaje”, a objawy są jak najbardziej prawdziwe, choć nieuzasadnione stanem poszczególnych narządów. Nic zatem dziwnego, że osoba z tego rodzaju problemami szuka pomocy medycznej, domaga się kolejnych badań, a często (co jest charakterystyczne dla zaburzenia somatyzacyjnego) odwiedza kolejnych specjalistów, nie zyskując żądnej diagnozy. Taka sytuacja jest frustrująca zarówno dla lekarza, jak i dla pacjenta.
Kiedy badania nie wykazują żadnych niepokojących zmian w ciele i w końcu pojawia się sugestia o psychicznym podłożu choroby, pacjent zwykle z trudem przyjmuje to do wiadomości. Postawienie takiej diagnozy nakłada dużą odpowiedzialność na lekarza, który musi być pewien, że nie przeoczył poważnego schorzenia somatycznego, dlatego wskazana jest także konsultacja psychiatryczna. Jeśli chory zaakceptuje rozpoznanie i zastosuje się do zaleceń (przeważnie stosowane są leki przeciwdepresyjne i psychoterapia), jego stan może ulec znacznej poprawie.

Małgorzata Libman-Sokołowska

Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Badawcze kryteria diagnostyczne.
Czernikiewicz A. Jak rozpoznawać i leczyć dystonię neurowegetatywną? Borgis – Medycyna Rodzinna 2002; 6: 3 – 6.
Williams T, Harding KJ, Fallon BA. Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną (somatoformiczne) w: Rowland LP, Pedley TA. Neurologia Merritta Tom 3, Wydanie 3, wyd. Urban&Partner, 2012; 1178 – 1184.