Afraid human hiding behind the dark board

Fobie swoiste

Fobie proste, inaczej swoiste, czyli specyficzne postacie fobii, to powszechny problem. Trudno oszacować, jak wielu osób dotyczy, ponieważ większość z nich nie odczuwa potrzeby leczenia. Fobie specyficzne znacznie utrudniające codzienne funkcjonowanie występują u zaledwie 2 osób na 1000. Z drugiej strony, co podkreślają pacjenci i terapeuci, lęk towarzyszący fobiom prostym jest przyczyną realnego cierpienia.
Objawy
Fobia swoista przejawia się przesadnym, nieuzasadnionym lękiem, doświadczanym w sytuacji kontaktu z konkretnym obiektem lub sytuacją. Występują fobie mniej lub bardziej uogólnione. W fobii gadów (nazywanej reptilliofobią) lęk wzbudza większa liczba bodźców niż w fobii węży (ofidiofobii). Osoba dotknięta ofidiofobią, choć boi się węży, prawdopodobnie nie przestraszy się jaszczurki czy aligatora, w przeciwieństwie do osoby z reptilliofobią. Warto dodać, że źródłem lęku może być samo wyobrażenie przedmiotu fobii, a także oglądanie przedstawiających go fotografii lub filmów. Lęk towarzyszący temu zaburzeniu bywa bardzo silny, czasem przybierający postać napadów paniki. Tak przykre doznania powodują, że doświadczające ich osoby unikają sytuacji lękotwórczych, choć zdają sobie sprawę z tego, że ich reakcje są wyolbrzymione lub całkowicie irracjonalne.
Rodzaje fobii
Wszystkie fobie, z wyjątkiem fobii społecznych i agorafobii, zaliczane są do swoistych. Wśród nich, głównie na użytek naukowców, wyróżniono kilka grup:
fobie zwierząt, np. arachnofobia (lęk przed pająkami), rodentofobia (lęk przed gryzoniami),
fobie związane ze środowiskiem naturalnym (głównie z przyrodą nieożywioną), np. brontofobia (lęk przed burzą), antlofobia (lęk przed powodzią),
fobie typu „krew – iniekcja – rana”, np. hematofobia (lęk przed krwią), aichmofobia (lęk przed igłami, strzykawkami, ostrymi przedmiotami),
fobie sytuacyjne, np. klaustrofobia (lęk przed przebywaniem w zamkniętej przestrzeni), amaksofobia (lęk przed jazdą samochodem),
inne fobie, np. triskaidekafobia (lęk przed trzynastką), koulrofobia (lęk przed klaunami).
Wyniki badań naukowych sugerują, że różne fobie w obrębie jednej grupy mają pewne wspólne cechy. Na przykład fobie sytuacyjne zaczynają się najpóźniej, bo po 20. roku życia, w przeciwieństwie do pozostałych, dla których typowy wiek zachorowania to 10 lat.
Przyczyny
Istnieje wiele koncepcji wyjaśniających powstawanie fobii swoistych. Prawdopodobnie, tak jak w przypadku innych zaburzeń psychicznych, do rozwoju fobii dochodzi w wyniku interakcji predyspozycji biologicznych (genetycznych) i środowiskowych (obciążenia długotrwałym stresem, traumatycznych zdarzeń).
Leczenie
Nawet nieleczone fobie proste często samoistnie wygasają po pewnym czasie. Zdarza się jednak, że poważnie utrudniają funkcjonowanie – wtedy warto skorzystać z pomocy specjalistów. Wiele skutecznych metod leczenia fobii oferują psychoterapeuci wyszkoleni w podejściu poznawczo-behawioralnym. W przypadku bardzo silnego lęku stosuje się także terapię lekami przeciwdepresyjnymi i przeciwlękowymi.

Małgorzata Libman-Sokołowska

Piśmiennictwo:
Davey GCL. Psychopathology of specific phobias. Psychiatry 2004; 6: 83 – 86.
Pawlak J, Gazda J, Rybakowski J. Fobia wiatru (ankraofobia) – jako szczególna postać fobii specyficznej. Opis przypadku. Psychiatria Polska 2009; 5: 581 – 592.
Becker ES, Rinck M, Tűrke V i wsp. Epidemiology of specific phobia subtypes: Findings from the Dresden Mental Health Study. European Psychiatry 2007; 22: 69 – 74.